Çin prezidenti Si Sin Pinin mayın 5-10-da Fransa, Serbiya, Macarıstan səfərinin arxasında bir neçə səbəblərin dayandığını hesab edirəm.
Öncə onu qeyd eləmək lazımdır ki, Çinin “Bir kəmər bir yol”layihəsinin və ümumiyyətlə Avropada əsas iqtisadi tərafdaşları sırasında Fransa, Serbiya, Macarstan və digər neçə ölkədə var ki, onlar dayanırlar.
Çin bu ölkələrdə böyük investisiyalar qoyub. Məqsəd ondan ibarətdir ki, ticarət iqtisadi əlaqələri dərinləşdirsin. Əslində yeni dünya
düzənində qurulan qütbləşmədə Çin artıq öz yerini alıb.
Çinin Afrikada möhkəmlənməsi, cənub-şərqi Asiyada möhkəmlənməsi, orta Asiyada möhkəmlənməsi indi isə Avropaya
yönəlməsi kifayət qəder önəmli məsələdir. Çin mövcud vəziyyətdə öz imkanların, potensialını daha da möhkəmləndirmək gücləndirmək istəyir. Məsələ orasındadır ki, həm Fransa həm Macarstan həm də
Serbiya Çinlə əlaqələrin dərinləşməsində maraqlıdır.
Bir tərəfdən Fransa həm də Çinlə BMT Təhlükəsizlik şurasında birgə təmsil
olunurlar. Beş daimi üzvlərdən biridir.
İkinci bir tərəfdən Fransada Çinin kifayət qədər yatırımları var və elə Fransa-Amerika münasibatlərinin də son vaxtlar bəzən
kəskinləşmasi bəzən normallaşması da hesab edirəm ki, Çinin təsir siyasətinin nəticəsi kimi ortaya çıxır.
Serbiya belə deyək bir növ son
vaxtlar əl dəyişdirir. Daha çox Rusiya ilə əlaqələrinin dərin olduğu bir ölkənin son vaxtlar Çinə meyillənməsi və Çin investisiyasının Serbiyada çoxalması buda təsadüfi deyil. Çünki Serbiya Balkanlarda
açar dövlətlərdən biri sayılır.
Eyni proses Avropada xüsusilə
Macarıstan bu ahəmiyyəti daşıyır. Bu baxımdan düşünürəm ki, Çin prezidentinin Fransa, Serbiya, Macarıstana 5-6 günlük səfəri ki var, belə deyək turner keçirir. Bu bir növ Çinin ABŞ-na Avropada mən də
varam və istənilən vaxt sənə təsir edərəm mesajıdır.
Çin həm də onu demək istəyir ki, yəni yeni dünya düzənində tək ABŞ-nin nəzarat
mexanizminin olduğu bir dünya olmayacaq. Burada artıq Çində öz yerini alıb. Düşünürəm ki, bu bir cür tərəfdir. Təbii ki, tərəflər arasında bir çox müqavilələr imzalanacaq. Bu investisiyaların qoyulması iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi, təhlükəsizlik və s. Bunlar normal olan bir prosesdir.
Əsas arxa planda qeyd etdiyim məsələlər öz
əksini tapa bilər.
Bəxtiyarov Oruc
Azərbaycan Universiteti
Baş redaktor: Bünyamin Bünyadzadə
Respublikainfo.com
