Artıq 32-ci ildönümünü qeyd etdiyimiz Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixinin ən faciəvi hadisələrindən biridir. Faciəni bizlər üçün daha ağrılı edən isə hadisənin demək olar ki, gözlərimiz önündə baş verməsi, qətliamın real görüntülərini görməyimiz, bu soyqırımı şəxsən gözləri ilə görmüş, eləcə də əsirlik həyatı yaşamış insanların öz dillərin eşitməyimizdir.
“Bu soyqırımı, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi bir cinayətdir” – deyən Ulu Öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1994-cü il fevralın 24-də Milli Məclisdə “Xocalı soyqırımı günü haqqında” qərar qəbul edilmişdir. 1992-ci il fevral ayının 25-dən 26-na keçən gecə nəinki Azərbaycan, əminliklə demək olar ki, insanlığa qarşı dünya tarixinin ən dəhşətli cinayətlərindən biri baş verdi.
Ermənistan silahlı qüvvələri beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərini kobudcasına pozaraq keçmiş sovet ordusunun Xankəndidə yerləşən 366-cı alayının iştirakı ilə Xocalı şəhərinə məkrli hücum etdi. Həmin gecə dinc əhaliyə qarşı misli görünməmiş qəddarlıqla divan tutuldu. Xocalı soyqırımı zamanı 106 qadın, 63 uşaq və 70 yaşlı insan olmaqla 613 nəfər qətlə yetirilmiş, 1275 sakin girov götürülmüş, 150 nəfərin taleyi isə bu günədək naməlum qalmışdır. Həmin faciəvi gecə zamanı 487 nəfər Xocalı sakini ciddi şəkildə şikəst edildi ki, onların da 76 nəfəri uşaqlardan ibarət idi. 8 ailə tamamilə məhv edilmiş, 25 uşaq hər iki valideynini və 130 uşaq isə bir valideynini itirmişdir. “Bütövlükdə Azərbaycan xalqına qarşı yönəldilmiş Xocalı soyqırımı öz ağlasığmaz qəddarlığı və qeyri-insani cəza üsulları ilə bəşər tarixində bir vəhşilik aktıdır. Bu soyqırımı, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi bir cinayətdir. Xocalı faciəsi – Ermənistanın millətçi, vəhşi qüvvələri tərəfindən Azərbaycana qarşı edilən soyqırımıdır – vəhşiliyin görünməmiş təzahürüdür,” deyən Ümummilli Lider Heydər Əliyev bu tarixi faktı həmişə diqqət mərkəzində saxlamış və dünyaya bəyan etmək üçün bütün imkanlardan istifadə etmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Müzəffər Prezidenti cənab İlham Əliyev də bu tarixi hadisəni həmişə dünya miqyasında işıqlandırmış, tarixi həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasına nail olmuşdur. Cənab İlham Əliyev Xocalı faciəsinə tarixi qiymət vermişdir: “Xocalı faciəsi iki yüz ildən çox müddətdə erməni millətçilərinin xalqımıza qarşı apardığı soyqırımı siyasətinin qanlı səhifəsidir”. Artıq Xocalı soyqırımı bir çox ölkələrdə qəbul olunan parlament aktlarında və ABŞ-ın 30-dan çox ştatının qanunvericilik qurumları və qubernator proklamasiyaları səviyyəsində tanınıb. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi 22 aprel 2010-cu il tarixli qərarında Xocalının azərbaycanlılardan ibarət mülki əhalisinin qırılmasını “müharibə cinayətləri və ya insanlığa qarşı cinayətlər kimi qiymətləndirilə bilən xüsusilə ağır əməllər” kimi müəyyən etmişdir. Artıq 2008-ci ildən etibarən “Xocalıya Ədalət” kampaniyası keçirilir. “Xocalıya Ədalət” kampaniyasının təşəbbüskarı və müəllifi Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevadır. Kampaniya bir çox ölkələrdə səmərəli şəkildə fəaliyyət göstərir. 100 minlərlə şəxs və 115 təşkilat kampaniyanın fəaliyyətini dəstəkləyir. Sosial şəbəkələrdə təşviqat, sərgilər, toplantılar, müsabiqələr, konfranslar, seminarlar və digər tədbirlər kampaniyanın məqsədlərinə çatmaq üçün istifadə olunan səmərəli vasitələri təşkil edir.
Müzəffər Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı sayəsində Xocalı şəhidlərinin qanı yerdə qalmayıb. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusu 30 il işğal altında qalan torpaqlarımızı azad etməklə yeni reallıq yaratdı, “Dəmir Yumruq” qalib gəldi. 44 günlük müharibədə misilsiz igidlik nümunələri göstərən qəhrəman ordumuz Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə Xocalı faciəsi qurbanlarının da qisasını aldı, şəhidlərimizin qanı yerdə qalmadı. Xocalı şəhəri 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində separatçılardan təmizlənib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2023-cü il oktyabrın 15-də Xocalı şəhərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltmışdır. Bu il xalqımız Xocalı faciəsinin ildönümünü Qalib ölkənin Qalib vətəndaşı kimi qeyd edəcək. Düşmən öz cəzasını alıb. Xocalıların qanı yerdə qalmayıb!.
Ruhəngiz Nəcəfova;
Neftçala rayon ziyalısı, müəllim
